Saturday, February 17, 2018

Μόνο συμπάθεια…

Ο άνθρωπος που έφυγε πρόσφατα για το μεγάλο και οριστικό ταξίδι, δεν είχε κάποιο ιδιαίτερο γνώρισμα. Σε όλους τους τομείς ήταν λίγο πάνω από τον μέσον όρο – αλλά όχι τόσο που να ενοχλεί. Ήταν αρκετά ευφυής, αρκούντως μορφωμένος και καλλιεργημένος, καλός συνομιλητής, ευχάριστος στην παρέα και σωστός στη δουλειά του.

Ξεχώριζε κυρίως με το να μην ξεχωρίζει: ήταν αθόρυβος, ήρεμος και, σε όλους ιδιαίτερα συμπαθής.

Αυτή του η ιδιότητα τον βοήθησε να πετύχει παντού. Χωρίς να είναι πολύ αποτελεσματικός στην δουλειά του, χωρίς να συμβάλει με νέες προτάσεις και ιδέες, χωρίς μεγάλες πρωτοβουλίες, κατάφερνε να γίνεται αγαπητός σε όλους τους συναλλασσόμενους. «Τι συμπαθητικό παιδί ο Κ.!» άκουγες συχνά και από όλους. Κι αργότερα: «Τι συμπαθής άνθρωπος!».

Το ίδιο και οι συνάδελφοί του στη δουλειά. Τον συμπαθούσαν χωρίς εξαιρέσεις. Σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον, όπου υπήρχαν συχνές τρικυμίες, γύρω του η θάλασσα ήταν λάδι.

Συνηθισμένος να κινούμαι ανάμεσα σε έντονα αρνητικά και θετικά συναισθήματα, τον θαύμαζα πως γλιστρούσε, ψάρι μέσα στο νερό, αθόρυβος ανάμεσα στον κόσμο. Μία άλλη μορφή του «λάθε βιώσας» αλλά χωρίς κρυψίνοια.

Τον γνώρισα καλά, συνεργάστηκα μαζί του και πάντα είχα αυτή την αίσθηση ηπιότητας. Μερικές φορές η ανεμελιά του προκαλούσε προβλήματα – αλλά τα έλυνε με ένα αμήχανο χαμόγελο. Άλλοι μπορεί σε ανάλογες περιπτώσεις να κινδύνευαν με απόλυση – αλλά θα ήταν αδιανόητο ακόμα και να σκεφθεί κανείς κάτι τέτοιο, γι αυτόν τον τόσο συμπαθή άνθρωπο.

Μετά χαθήκαμε – τον έβλεπα σπάνια, στη χάση και τη φέξη. Αλλά πάντα κράταγε αυτή τη χάρη. Ήταν σαν φίλος με όλους, έστω κι αν ελάχιστα τον γνώριζαν. Όλοι τον θεωρούσαν δικό τους άνθρωπο. Ο γνωστός που με πήρε τηλέφωνο να μου αναγγείλει τον θάνατό του μου είπε: «ξέρω πως θα σου κοστίσει, γιατί ήσασταν πολύ φίλοι». 

Λάθος. Ουδέποτε ήμασταν πολύ φίλοι και τώρα είχα χρόνια να τον δω – αλλά η εικόνα που είχαν οι τρίτοι ήταν στερεότυπα ίδια για όλους.

Κατά βάθος πρέπει να ήταν μοναχικός κι ας απέπνεε φιλία και ζεστασιά. Η συμπάθεια που προκαλούσε σε όλο τον κόσμο, τελικά τον κρατούσε σε απόσταση. Σε ίση απόσταση από τους άλλους. Όμως είχε μία γλύκα που σου έκανε καλό.

Δεν ξέρω αν ήταν ευτυχισμένος. Αλλά η ζεστασιά που εξέπεμπε ήταν κάτι θετικό μέσα σε έναν ψυχρό και σκληρό κόσμο.  Θα λείψει από αρκετούς, υποθέτω. Άφησε πίσω του και ένα έργο: μικρό, αλλά ιδιαίτερα συμπαθητικό…

Υποψιάζομαι πως δεν θα ήθελε να αναφέρω το όνομά του.

Sunday, February 11, 2018

Αγανάκτηση!


Αν ήμουν νεότερος θα είχα οριστικά εγκαταλείψει αυτό τον τόπο.

Στην ηλικία που έφτασα τώρα, θα τον εγκαταλείψω πια μόνον πεθαίνοντας – και πάλι διαμαρτυρόμενος. Διότι φοβάμαι ότι και η τελευταία μου επιθυμία (να καώ, αντί να ταφώ), δεν θα μπορεί να εκπληρωθεί. Κι ας έχει ψηφιστεί εδώ και δώδεκα χρόνια ο σχετικός νόμος!

Κοιτάζοντας πίσω θεωρώ πως αυτή η χώρα δικαιούται μόνον μία παγκόσμια διάκριση. Το Νόμπελ του ανορθολογισμού και της ανωριμότητας. Με άλλα λόγια, του να κάνεις τα εύκολα δύσκολα, να πνίγεσαι σε μία κουταλιά νερό, να βάζεις τρικλοποδιές στον εαυτό σου.

Η μοίρα μας έδωσε μία πανέμορφη χώρα, καλούς προστάτες (αυτοί μας βοήθησαν να ελευθερωθούμε και να τετραπλασιάσουμε την έκτασή μας – μόνοι εμείς σε αυτή την περιοχή) και διάσημους προγόνους.

Εμείς προσπαθούμε να ασκημύνουμε τη χώρα με τσιμέντο και σκουπίδια, μισούμε και βρίζουμε τους λαούς που μας βοήθησαν (ενώ αγαπούμε αυτούς που εντελώς αδιαφορούν – π. χ. Ρωσία) κι
όσο για τους προγόνους, απλώς τους εκμεταλλευόμαστε. Σαν κάτι ξεπεσμένους  αριστοκράτες που συνεχώς αραδιάζουν τίτλους και ονόματα.

Στα περίπου διακόσια χρόνια της ιστορίας μας, έχουμε καταφέρει να χρεοκοπήσουμε πολλές φορές και να σφαχτούμε μεταξύ μας περισσότερες. Και οι χρεοκοπίες και οι εμφύλιοι άρχισαν πριν καν ελευθερωθούμε. Στην επανάσταση του 21, πιο πολύ μεταξύ τους πολεμούσαν οι Έλληνες παρά με τους Τούρκους (το έχω ξαναγράψει αυτό). Η επανάσταση απέτυχε κι αν δεν γινόταν το Ναβαρίνο ίσως να ήμασταν ακόμα μία επαρχία της Τουρκίας.

Είμαστε ανίκανοι να διαχειριστούμε το βιός μας, χρεωνόμαστε πέρα από τις αντοχές μας, σπαταλάμε ό,τι δεν έχουμε και η διαφθορά κατατρώει το είναι και το έχει μας σαν σαράκι. Διαβρωμένοι από την κορυφή ως τα νύχια.

Καταφέρνουμε να περιπλέξουμε και να δέσουμε κόμπο τα απλούστερα προβλήματα. Άλλα κράτη, πιο ώριμα και πολιτισμένα, θα είχαν ξεμπερδέψει με το «Μακεδονικό» σε τρεις διασκέψεις. Τι είναι σήμερα η Μακεδονία; Ούτε έθνος ούτε κράτος – μία γεωγραφική περιοχή, χωρισμένη στα δύο. Ποιο το ζητούμενο; Να ξεχωρίζει η μία από την άλλη!

(Σκέπτεστε οι Γάλλοι κάτοικοι της Βρετάνης να ξεκινούσαν εκστρατεία εναντίον των Βρετανών, που τους πήραν το όνομα;)

Κι αν λυθεί τελικά αυτό το ψευδοπρόβλημα θα το χρωστάμε σε ένα δημαγωγό που αφού αθέτησε όλες του τις υποσχέσεις, αφού απέτυχε σε όλα του τα εγχειρήματα, προσπαθεί να επιβιώσει πολιτικά (και εκλογικά) ως σωτήρας σε ένα «εθνικό θέμα».

Αφού υποδύθηκε τρία χρόνια τον Ανδρέα Παπανδρέου ως κορυφαίο λαϊκιστή, τώρα παριστάνει ένα γιαλαντζή Ελευθέριο Βενιζέλο.

Που όμως χρησιμοποιεί κάθε μέσο για να διχάσει τον λαό – προς ίδιον όφελος.

Αφόρητη Ελλάδα! Όπου ο καθένας φθονεί τον πλησίον του, ευχόμενος μόνο να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα.

Όπου οι τοίχοι των πόλεων μας, άθλια μουντζουρωμένοι, αποπνέουν όλη τη μιζέρια, το μίσος και την ανασφάλειά μας. Ναι, και σε άλλες χώρες υπάρχουν τοιχογραφίες και γκράφιτι – αλλά είναι έργα τέχνης, όχι άναρθρες κραυγές.

Σκέτη πια κατάθλιψη.

Κι αλήθεια, πόσο ξένος και μόνος νιώθει ένας άθεος και ειρηνιστής, σε μία χώρα όπου οι δημοφιλέστεροι θεσμοί είναι ο στρατός και η εκκλησία!

Ακόμα και το Ιράν θα ήταν καλύτερο…


Αγανάκτηση!

Sunday, February 04, 2018

Παλίμψηστο πατρίδων


Ο πατέρας μου καταγόταν από την Ήπειρο. Η μάνα του από την Πελοπόννησο. Υπηρέτησε στο στρατό τα χρόνια του Μικρασιατικού. Ήταν λοχίας. Ποτέ δεν μίλαγε γι αυτόν τον πόλεμο. Ήταν εθνικόφρων και βασιλόφρων. Από αντίδραση, στην εφηβεία μου, διάβαζα Μαρξ και Πλεχάνωφ. Αργότερα, στην δεκαετία του 50, έζησα τον υπαρκτό σοσιαλισμό στην Ανατολική Γερμανία και άλλαξα γνώμη.

Ο πεθερός μου ήταν Σεφαραδίτης Εβραίος από την Θεσσαλονίκη. Από αυτούς που εγκαταστάθηκαν την πόλη, όταν το 1492 τους έδιωξαν οι Ισπανοί. Γλύτωσε το Άουσβιτς πηδώντας από ένα παράθυρο δευτέρου ορόφου. Όλη του η οικογένεια χάθηκε εκεί. Αργότερα, για να νυμφευθεί, βαφτίστηκε Χριστιανός.  Θεωρούσε τον εαυτό του Έλληνα Μακεδόνα. «Όταν το 1911 ο Ελληνικός στρατός κατέλαβε την Θεσσαλονίκη» μου έλεγε, «μόνο το 11% των κατοίκων ήταν Ελληνόφωνοι».

Η οικογένεια της μητέρας μου ήταν από την Γένοβα. Πριν πεντακόσια χρόνια, μαζί με άλλους Γενοβέζους ευγενείς, εγκαταστάθηκαν στην Χίο. Έγιναν ορθόδοξοι και Ρωμιοί. Αργότερα ένας προπάππος μου έγινε Δήμαρχος Χίου και πολλοί δρόμοι στην πόλη πήραν ονόματα προγόνων. Το 1822, με την καταστροφή της Χίου, όσοι επέζησαν, σκόρπισαν σε όλη την υφήλιο. Ένας πουλήθηκε στο σκλαβοπάζαρο της Σμύρνης σε αμερικανό πλοίαρχο και θεμελίωσε μεγάλο σόι Αμερικανών ναυάρχων. Άλλος έγινε μουσικολόγος στη Γαλλία (συνεργάτης του Ραβέλ) και άλλος ιστορικός στην Αγγλία. Ο κλάδος της μητέρας μου ήταν από τους ιδρυτές της Ερμούπολης.   

Ο Παπαρρηγόπουλος γράφει πως, στην επανάσταση του 21, όταν ο Μαυροκορδάτος θέλησε να βγάλει λόγο στα πληρώματα του ελληνικού στόλου, μίλαγε αρκετή ώρα και στο τέλος ζητωκραύγασε – χωρίς καμία αντίδραση από το ακροατήριο. Όταν όμως ο Κουντουριώτης τα ξαναείπε στα αλβανικά, επικράτησε μεγάλος ενθουσιασμός.

Όσοι χρησιμοποιούν το αεροδρόμιο στα Σπάτα, γνωρίζουν άραγε τον μεγάλο Αλβανό πολέμαρχο, τον Μπούα Σπάτα, που έφτασε να γίνει αρχιστράτηγος στην Βενετία; Δική του ήταν όλη η έκταση μέχρι και την Παιανία, που την είχε δωρίσει στον γαμπρό του τον Λιόπεση. (Έτσι αποκαλούσαν την περιοχή όταν ήμουν νέος. Όλη η Αττική είχε τότε αρβανίτικα τοπωνύμια: Κριεκούκι, Μπογιάτι, Κιούρκα… Στα χρόνια της Επανάστασης κυριαρχούσαν εκεί οι Αρβανίτες). Κι έξω από την Αττική τα περισσότερα τοπωνύμια ήτανε σλάβικα. (Αυτό παραπλάνησε τον Φαλμεράγιερ και μας έβγαλε όλους Σλάβους).

Όμως, μία είναι η Ελλάδα. Τόσο ο ηπειρώτης όσο κι ο φράγκος πρόγονός μου, τόσο η αρβανίτισα προ-γιαγιά, όσο και ο Εβραίος πεθερός μου, ήταν Έλληνες. Γιατί; Διότι ένιωθαν Έλληνες. Αυτός είναι ο σύγχρονος ορισμός της εθνικής ταυτότητας, όπως τον καθορίζει το σύμφωνο της Δ.Α.Σ. Ε. (Διάσκεψη για Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη – Ελσίνκι 1972). Το έχουμε συνυπογράψει κι εμείς.

Είσαι αυτό που νιώθεις. Και κανείς δεν έχει το δικαίωμα να σου το αμφισβητήσει. Τούρκος υπήκοος στην Πόλη, που νιώθει Έλληνας – είναι Έλληνας. Και αντίστοιχα ο Έλληνας υπήκοος στη Θράκη, που νιώθει Τούρκος.

Αλλιώς; Αλλιώς πάμε στους στίχους του Ελύτη:

«Κι η πατρίδα / μία τοιχογραφία μ’ επιστρώσεις διαδοχικές φράγκικες ή σλαβικές /  που αν τύχει και βαλθείς για να την αποκαταστήσεις πας αμέσως φυλακή / και δίνεις λόγο»


Το κείμενο αυτό αφιερώνεται εξαιρετικά σε όσους κατέβουν σήμερα στους δρόμους, να διαδηλώσουν γι αυτό που νιώθουν. Ας τους θυμίσουμε πως, τουλάχιστον σύμφωνα με την ταυτότητά τους, θα έπρεπε να νιώθουν πρώτα Έλληνες.

Sunday, January 28, 2018

Γράμμα σε νέο ποιητή


Τελικά το διέπραξες. Η συλλογή σου έφθασε, μαζί με το βιβλίο ενός 60άρη συναδέλφου σου. («Νέος ποιητής» κι αυτός – μόνο που άργησε 45 χρόνια να ανοίξει το συρτάρι του και δημοσιεύει τώρα τα πρωτόλεια).

Γιατί βιάστηκες; (Στον άλλο δεν λέω τίποτα – είναι ασυγχώρητος). Τα ποιήματά σου δεν είναι για πέταμα – αλλά δεν φέρνουν κάτι καινούργιο. Δεν ξέρω αν και πότε θα βρεις την δική σου φωνή, αλλά προς το παρόν βρίσκεσαι στο στάδιο της «δημιουργικής μίμησης».

Εκατοντάδες συλλογές νέων δημοσιεύονται κάθε χρόνο στη χώρα μας (και μετά λένε πως δεν υπάρχει ανάκαμψη!). Ανάμεσά τους κάπου κρύβεται κι ο μελλοντικός Ελύτης. Το επίπεδο είναι ασυνήθιστα υψηλό.

Όμως πολλές από αυτές κάποτε θα θεωρηθούν (κι από εσάς τους ίδιους)  «νεανικά αμαρτήματα» και θα αποκρύπτονται επιμελώς. Σχεδόν όλοι οι νέοι άνθρωποι περνάνε από μία «ποιητική φάση» στην εφηβεία ή μετά. Είναι κάτι σαν τις παιδικές ασθένειες… Αναπόφευκτες.

Βέβαια, οι αυτό-εκδόσεις ποιημάτων κινητοποιούν τον εκδοτικό κλάδο. Από την άποψη αυτή είναι παραγωγικές και ενισχύουν την εθνική οικονομία. Φυσικά, για την οικονομία πολύ καλύτερα θα ήταν αν, αντί ποιητικών συλλογών, ήμασταν πρώτοι σε παραγωγή ηλεκτρονικών συσκευών, που πωλούνται και εξάγονται, βελτιώνοντας και το εμπορικό ισοζύγιο. Αλλά τι να κάνουμε; Μοίρα μας είναι η λυρική έξαρση. (Το βλέπουμε και στα συλλαλητήρια). 

Έγραψα πριν για «αυτό-έκδοση». Πολύ σπάνια εκδότης θα χρηματοδοτήσει ποιητική συλλογή (εκτός και αν ονομάζεστε Δημουλά). Και δικαίως: οι νέες συλλογές δεν πουλάνε – ούτε καν φτάνουν στα βιβλιοπωλεία (δεν υπάρχει χώρος). Διακινούνται δι’ αλληλογραφίας.  Άρα αυτοχρηματοδότηση. (Συνήθως, συνεισφέρει η οικογένεια).

Εδώ υπεισέρχονται μερικοί εκδότες που έχουν μεταβάλλει αυτή την ανάγκη των νέων σε βιομηχανία. Προσφέρονται (έναντι αξιοπρεπούς τιμήματος) να εκδώσουν τα ποιήματα, ακόμα και να τα στείλουν: σε όλον π. χ. τον κατάλογο των μελών της Εταιρίας Συγγραφέων. 

Φυσικά αυτοί θα σας πουν ότι τα ποιήματά σας είναι εξαιρετικά: μία αποκάλυψη! Μη τους ακούτε. Το συμφέρον τους φροντίζουν.

Αντίθετα: βρείτε έναν καλό ποιητή ή αυστηρό κριτικό και πάρτε την γνώμη του – πριν  προχωρήσετε. Κάνετε τις αλλαγές ή τις περικοπές που θα σας προτείνει. Μην ξεχνάτε: το σημαντικότερο ποίημα του 20ου αιώνα, η «Έρημη Χώρα» του Έλιοτ, πετσοκόφτηκε ανηλεώς από τον Έζρα Πάουντ, στον οποίο είχε σταλεί ως δακτυλόγραφο. Αυτό που διαβάζουμε τώρα, είναι ό,τι απόμεινε.

Δεν χρειάζεται να κάνετε παρουσίαση του βιβλίου. Λίγα αποφέρει. Και στα αντίτυπα που ταχυδρομείτε, προσθέστε μία ηλεκτρονική διεύθυνση. Ενισχύει τις (μικρές) πιθανότητες να πάρετε κάποια απάντηση.

Ο δρόμος είναι δύσβατος. Θέλει επιμονή και υπομονή. Ποιος ξέρει όμως; Μπορεί σε μερικά χρόνια να μπείτε στον κατάλογο των «αγαπημένων βιβλίων» του Χαράλαμπου Γιαννακόπουλου («Το εικοσιτετράωρο ενός αναγνώστη»). Παρόλο που τα γούστα του στην ποίηση είναι παράξενα: Προτιμάει τον Κώστα Ουράνη, από τον Καβάφη, τον Σεφέρη, τον Σολωμό, τον Κάλβο και τον Καρυωτάκη, τους οποίους ούτε καν αναφέρει… 


Συνεχίστε πάντως νέοι ποιητές! Η Ελλάδα βουλιάζει – αλλά, τουλάχιστον, το κάνει τραγουδώντας!








Το Doncat δημοσιεύεται κάθε Κυριακή - στο "Βήμα".

Sunday, January 21, 2018

Τα δέκα θανάσιμα σφάλματα.


Ένας ξένος ανταποκριτής μου ζήτησε να του καταγράψω τα βασικά αίτια της Ελληνικής κρίσης. Του απάντησα ότι και οι πλέον ειδικοί ερίζουν περί αυτών, αλλά αν θέλει την γνώμη ενός απλού πολίτη, μπορώ να του την γράψω σε ένα κομμάτι χαρτί. Το έκανα και μετά σκέφθηκα πως θα ήταν ενδιαφέρον να το ανεβάσω και στο μπλογκ μου, σαν αφορμή για συζήτηση και (αναπόφευκτους) καυγάδες.

Πιστεύω πως οι πολιτικοί μας φέρουν την κύρια ευθύνη – και ιδιαίτερα οι πρωθυπουργοί (πρωθυπουργοκεντρικόν σύστημα, γαρ). Οι πέντε τελευταίοι πρωθυπουργοί της χώρας συμμερίζονται τις ευθύνες για την Κρίση με αύξουσα κλίμακα – ο τελευταίος ήταν ο χειρότερος όλων. 


Περιέργως, ο μόνος πολιτικός που έκανε κάτι θετικό και χρήσιμο, ήταν ο ελάχιστα δημοφιλής αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Ευάγγελος Βενιζέλος, στον οποίο χρωστάμε μία σημαντική απομείωση του χρέους. Για την επιτυχία του αυτή, βρέθηκε σχεδόν εκτός ενεργού πολιτικής.

Τα δέκα θανάσιμα σφάλματα:

1.   Η εμμονή Σημίτη να μας βάλει στην Ευρωζώνη. Η Ελλάδα δεν ήταν έτοιμη για το ευρώ – δεν ήταν σε θέση να το διαχειριστεί. Το αξιοποίησε μόνο σαν πηγή φτηνού δανεισμού που οδήγησε στο 2.

2.   Η διόγκωση των δημοσίων εξόδων και ο υπερδανεισμός επί Κώστα Καραμανλή. Εκεί έγινε η μεγαλύτερη ζημιά.

3.  Η αδυναμία του Γιώργου Παπανδρέου το 2009 να καταλάβει αμέσως την οικονομική κατάσταση της χώρας. Αμέριμνος μοίραζε χρήματα αντί να αντιδράσει αστραπιαία.

4.    Ο «ανένδοτος αγώνας» του Σαμαρά («Ζάππεια», κλπ.) εναντίον του Μνημονίου που ξεκίνησε το αντι-μνημονιακό μύθευμα και την άποψη πως τα Μνημόνια είναι αιτία και όχι σύμπτωμα της Κρίσης.

5.      Η αφέλεια των δανειστών να επιβάλλουν με εντολές τις μεταρρυθμίσεις, χωρίς πρώτα να πείσουν για την χρησιμότητα και την αναγκαιότητά τους και χωρίς να επιβλέψουν την εφαρμογή τους.

6.      Η εγκληματική λιποταξία του Φώτη Κουβέλη από την προεδρική εκλογή.

7.      Ο άκρατος λαϊκισμός και η ασύδοτη ψευδολογία των υποσχέσεων Τσίπρα.

8.      Το τραγικό εξάμηνο των ακροβασιών Βαρουφάκη, που μας στοίχισε 80 δις.

9.      Το ακόμα πιο τραγικό ακατανόητο δημοψήφισμα και η επακολουθήσασα (σωτήρια;) κωλοτούμπα.

10.  Τα capital controls, που ένας Θεός ξέρει πόσο ακόμα θα παραταθούν.

Πάνω από όλα όμως φταίει: Η ευπιστία, συναισθηματική φόρτιση, ανωριμότητα και έλλειψη κριτικής σκέψης του Ελληνικού λαού, που έφτασε στο σημείο να εμπιστευθεί και να ψηφίσει ανίδεους, ανίκανους και ανώριμους πολιτικούς οι οποίοι διέπραξαν όλα τα παραπάνω σφάλματα. Εξαιρώ τον Σημίτη: ήταν καλός πρωθυπουργός – αλλά με το ευρώ άνοιξε την πόρτα της κόλασης για τον επόμενο.

Λυπάμαι αλλά δεν μπορώ να συνταχθώ με την άποψη της συντριπτικής πλειοψηφίας (μέχρι και 80%!) των Ελλήνων, ότι η κρίση είναι αποτέλεσμα συνέργειας και συνωμοσίας των εχθρών της Ελλάδας, που την φθονούν για την ένδοξη ιστορία της και επιβουλεύονται τα αμύθητα πλούτη του ελληνικού εδάφους και υπεδάφους. Αλίμονο! Είναι γνωστό πως οι Έλληνες συνηθίζουν να μεταθέτουν σε τρίτους τις ευθύνες, για ό,τι δυσάρεστο τους συμβαίνει.

Όσο για «τα αμύθητα πλούτη του ελληνικού εδάφους και υπεδάφους» είναι ένας από τους πολλούς Ελληνικούς μύθους. Μακάρι να αποδειχθεί κάποτε σωστός!

(Το doncat ανανεώνεται κάθε Κυριακή και δημοσιεύεται παράλληλα στην εφημερίδα "Το Βήμα").

Sunday, January 14, 2018

Μακεδονικό – 26 χρόνια


Ξαναδιαβάζω τα άρθρα που δημοσίευσα το 1992 και 93 για το περίφημο «όνομα». Και απορώ που η συζήτηση γι αυτό συνεχίζεται σήμερα με τους ίδιους όρους. Διάφοροι προτείνουν ονόματα…

Μα δεν έχει κανείς καταλάβει πως το θέμα έχει κλείσει; Το όνομα πια καθιερώθηκε και είναι αυτό που δεν θέλαμε. Και όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων, θα παραμείνει. Σιγά το contra omnes! Σιγά μην αλλάξουν  παγκόσμια όλοι οι χάρτες, οι εγκυκλοπαίδειες, οι γεωγραφίες. Μακεδονία θα την λένε, όπως εμάς μας λένε Γραικία (Greece, Grèce, Griechenland) κι ας προσπαθούμε δεκαετίες τώρα να καθιερώσουμε το Hellas. (Πολύ σωστά το παρατήρησε ο Γιάννης Μαρίνος στο περασμένο «Βήμα»). Το πολύ-πολύ, σε μερικές αναφορές, αν καταλήξουμε στο «Βόρεια Μακεδονία», να μπαίνει ένα Β. μπροστά στο επάρατο.

Μεγαλύτερη εθνική ανοησία από τον χειρισμό αυτού του θέματος, δεν υπήρξε στην Ελληνική ιστορία. Μας έδωσαν την λύση έτοιμη (πακέτο Πινέιρο) κι εμείς την απορρίψαμε υπερηφάνως. ΤΟΤΕ ήταν ο καιρός,  μόλις εμφανιζόταν το νέο κράτος, να γραφτούν εξ’ αρχής οι χάρτες, οι γεωγραφίες, οι εγκυκλοπαίδειες. Ουρανομήκης, η ηλιθιότης των υπευθύνων. Νόμιζαν ότι ο χρόνος δουλεύει για μας – ενώ ήταν σαφές ότι ήδη συνέβαινε το αντίθετο.

Μπερδέψαμε (κι εξακολουθούμε να μπερδεύουμε) μία γεωγραφική περιοχή, με ένα έθνος. Το έθνος μας ονομάζεται Ελλάδα. Αυτό δεν το αμφισβήτησε κανείς.  Έγραφα το 1992: «Προσωπικά δεν θα μου άρεσε (ιστορικοί και αισθητικοί λόγοι) να χρησιμοποιούσαν τα Σκόπια τον όρο "Μακεδονία". Αλλά λογικά και νομικά δεν είναι εύκολο να τους απαγορευθεί. 'Όταν μάλιστα ανεχθήκαμε ήδη αυτήν την ονομασία επί δεκαετίες. (Από το 1946 υπήρχε `Ομόσπονδη Δημοκρατία της Μακεδονίας' με `μακεδονική' γλώσσα αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ). Και σίγουρα δεν θα το πετύχουμε με συλλαλητήρια ή με μποϋκοτάζ – που μάλλον αντίθετη επίδραση θα έχουν».

Και το 1993: «'Όλα αυτά ανήκουν  στην  ιστορία.  Η  Μακεδονική  Αυτοκρατορία κατακτήθηκε από   τους  Ρωμαίους,  ένας-ένας  οι  επίγονοι κατέρρευσαν.  Οι Μακεδόνες του Αλέξανδρου σκόρπισαν.  Ο  χώρος  όπου έζησαν αρχικά, έγινε Ρωμαϊκή επαρχία.  Ήδη, δηλαδή,  από τότε,  η  λέξη  Μακεδονία  ήταν  γεωγραφικός  κι όχι εθνοτικός προσδιορισμός.   Τεράστιες  μετακινήσεις  λαών   άλλαξαν   και ξανά άλλαξαν την σύνθεση του πληθυσμού.  Το μίγμα  ήταν  πλούσιο και  ποικίλο.  'Έτσι έφτασε η λέξη «Μακεδονία» στις ευρωπαϊκές κουζίνες  να  σημαίνει  την  ετερόκλιτη   σαλάτα   φρούτων,  ή λαχανικών.  Και ο ποιητής Auden να γράφει σε ένα ποίημα του 1946:  "The earth would soon, did Hermes run it,  /  Be like the Balkans". («Αν ο Ερμής κυβερνούσε τη γη, γρήγορα θα γινόταν σαν τα Βαλκάνια»).

Και μετά ήρθαν το «μακεδονικό ζήτημα»,  οι μακεδονικοί πόλεμοι – κάποτε, τέλος πάντων, η περιοχή αυτή μοιράστηκε στα τρία. Έτσι γράφουν και τα σχολικά μας βιβλία. Οι πληθυσμοί μετακινήθηκαν, έγιναν  πιο  ομοιογενείς.  Μετά από ογδόντα χρόνια τα πράγματα μοιάζουν ξεκάθαρα.  Άλλωστε οι περιοχές παίρνουν  την  εθνική ταυτότητα αυτών που τις κατοικούν.  Η Ελληνική Μακεδονία είναι Ελληνική, όχι λόγω Μεγαλέξανδρου, Βεργίνας,  Αριστοτέλη, κλπ.  – αλλά  διότι κατοικείται από Έλληνες.  (Αλλιώς θα έπρεπε και η Σικελία – Magna Grecia – να είναι Ελληνική)».

Από τότε, η δημοσιευμένη πρότασή μου ήταν «Βόρεια» ή «Άνω Μακεδονία». Το τι άκουσα δεν λέγεται. Οχετός ύβρεων περιέλουσε τον «προδότη», τον «αρνησίπατρη». Οι πωλήσεις των βιβλίων μου κατέρρευσαν.

Μετά από είκοσι έξη χρόνια, ή δικαίωση είναι ένα πιάτο που δεν τρώγεται πια. Τόσο κρύο.


(Ta άρθρα του 1992 και 1993, περιλαμβάνονται στο βιβλίο μου «Απολογία ενός Ανθέλληνα», 1997).

Saturday, January 06, 2018

Από τον Επιμενίδη στον Τρότσκι

Παραμονή Πρωτοχρονιάς σε φιλικό σπίτι. Η χαρτοπαιξία κομμένη, κατ’ απαίτηση των κυριών. Μένει η πολιτική συζήτηση.

Ένας έθιξε το όνομα του ακατανόμαστου γείτονα, (χάρμα η «Μαρδακία!») άλλος μόλις είχε ακούσει για τον έξαλλο Ραβίνο. Κάποιος θυμήθηκε την Μποφίλιου.

Α! είπε ο φιλόσοφος της παρέας, η Μποφίλιου μου θύμισε τον Επιμενίδη.

Ποιος ήταν ο Επιμενίδης; Ρώτησε η παρέα.

«Η Μποφίλιου δήλωσε ότι «η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μία δικτατορία». Η φράση αυτή είναι σαν το περίφημο λογικό παράδοξο του Επιμενίδη. Το οποίο ακόμα παραμένει άλυτο. Ούτε οι πιο ψαγμένες αναλύσεις μαθηματικής λογικής δεν το έχουν επιλύσει.

»Τι είχε πει (κατά την παράδοση) ο Επιμενίδης ο Κρης; Τρεις φοβερές λέξεις. «Πας Κρης ψεύστης». Προσοχή όμως: εφόσον ο Επιμενίδης ήταν Κρης, έλεγε ψέματα. Άρα ο κάθε κρητικός ήταν ειλικρινής – και ο Επιμενίδης έλεγε την αλήθεια. Άρα…

»Τι σχέση έχει με αυτό το παράδοξο η φράση της Μποφίλιου; Μα και εδώ έχουμε αυτόματη αντίφαση και αυτοαναίρεση. Από τη στιγμή που ζεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και λες δημόσια πως είναι δικτατορία, έχεις ήδη αποδείξει ότι δεν είναι. Διότι σε οποιαδήποτε πραγματική δικτατορία αρθρώσεις μία τέτοια φράση, ούτε ακούγεται, ούτε δημοσιεύεται – κι εσένα σε τρώει το σκοτάδι.

»Όμως η καλή μας τραγουδίστρια, εκτός από μερικά αιχμηρά σχόλια στο Ιντερνετ, άλλες συνέπειες δεν υπέστη. Άρα μάλλον ζει σε μία περιοχή του πλανήτη που σέβεται την ελευθερία του λόγου και πολλά άλλα ανθρώπινα δικαιώματα. Κι αυτό το πολίτευμα, «δικτατορία» δεν το λες.

«Σκέψου τώρα να πας σε μία πραγματική δικτατορία – π. χ. Βόρεια Κορέα – και να πεις τέτοια πράγματα…» σχολίασε κάποιος.

«Είπε και άλλα η λαλίστατη», συνέχισε ο φιλόσοφος. «Όπως, ότι είναι Τροτσκίστρια.

»Ανέκαθεν με ενοχλούσαν οι πιστοί που δεν γνωρίζουν την πίστη τους. Π. χ. οι χριστιανοί που σταυροκοπιούνται, χωρίς να έχουν ποτέ διαβάσει την «Επί του Όρους Ομιλία». Όσο για τον Τρότσκι, η μόνη φράση του που επαληθεύτηκε ιστορικά ήταν αυτή που απεύθυνε στους Μενσεβίκους στις 25 Οκτωβρίου του 1917: «Τώρα ανήκετε στον σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας». Εκεί πλέον ανήκουν και όλοι οι θεωρητικοί της μεγάλης επανάστασης, που ονειρεύεται η ωραία Νατάσα…

»Στα φοιτητικά μου χρόνια, όταν σπούδαζα στην Δυτική Γερμανία, είχαμε διαπιστώσει πως οι Ανατολικοί λογόκριναν ακόμα και τον Μαρξ! Στις εκδόσεις του που αγοράζαμε λόγω φθήνιας (δεν υπήρχε ακόμα το Τείχος) έλειπαν φράσεις. Ας αφήσουμε που ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία του, τα «Χειρόγραφα» του 1844, ήταν μόνιμα σε έλλειψη στα Ανατολικά βιβλιοπωλεία (δεν ήταν πολύ …ορθόδοξο). Αντίθετα τα βιβλία των ντόπιων απαράτσικ  προσφέρονταν τζάμπα και άφθονα. (Όταν ξαναπήγα, το 1987, τα έργα του Χόνεκερ, χρυσόδετα, κάλυπταν ολόκληρο τοίχο με ράφια).

»Αυτό θα πει δικτατορία, αγαπητή Νατάσα. Να λογοκρίνεις και την δική σου Βίβλο. Πολλά στραβά έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά είναι ένας από τους ελάχιστους χώρους στον κόσμο όπου γίνονται σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Λένε οι φίλοι σου στο ΚΚΕ (το οποίο ψηφίζεις) ότι αυτή είναι απλώς η επιφάνεια, ενώ στη βάση συνεχίζεται η εκμετάλλευση και καταπίεση του λαού. 

Ξεχνάνε να πούνε, πως στα καθεστώτα τα οποία νοσταλγούν και η εκμετάλλευση συνεχιζόταν (ακόμα χειρότερη: ρώτα για την «νομενκλατούρα») και η καταπίεση με πλήρη ανελευθερία. Μια φράση σαν τη δική σου οδηγούσε κατευθείαν στα Γκούλαγκ. Ως τώρα, κομμουνισμός και δημοκρατία δεν συνυπήρξαν ποτέ».


«Και ένα υστερόγραφο», έκλεισε την δημηγορία του ο φιλόσοφος: «Ας μην ξαναπεί στους συντρόφους εκεί, ότι είναι τροτσκίστρια. Ο Στάλιν (τον οποίο αποκατέστησαν) έβαλε τον Μερκαντέρ να δολοφονήσει τον Τρότσκι. Όπως άλλωστε εκκαθάρισε και όλους τους άλλους ηγέτες της επανάστασης…».

Saturday, December 30, 2017

ΚΑΖΑΜΙΑΣ 2018

(Οι νεότεροι μπορεί να μην ξέρουν τι είναι ο Καζαμίας. Γράφει το Λεξικό της Ακαδημίας: «ετήσια λαϊκή έκδοση με ημερολόγιο, αστρολογικές προβλέψεις, και προφητείες, ανέκδοτα, ονειροκρίτη, συνταγές και άλλες πληροφορίες. Από το ιταλικό Casamia». Από τότε που βγήκε το Google – λέμε εμείς – έχει περιπέσει σε αχρηστία).


ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ
Μεγάλη αποκάλυψη συγκλονίζει την ανθρωπότητα. Κάποιος δαιμόνιος δημοσιογράφος ανακάλυψε πως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ντόναλντ Τασκ – πρόεδρος των ΗΠΑ ο ένας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο άλλος – δεν είναι άνθρωποι, αλλά καρτούν. Πρόκειται για ξαδέρφια του Ντόναλντ Ντακ – της διασημότερης πάπιας στον
κόσμο. Η αποκάλυψη έγινε όταν εμφανίστηκε στον Λευκό Οίκο ο Σκρουτζ Μακ Ντακ, θείος των ανωτέρω, να συγχαρεί τον ανεψιό του που του μείωσε την φορολογία με το τελευταίο φορολογικό νομοσχέδιο. (Ως γνωστόν, τώρα στις ΗΠΑ, οι παμπλούσιοι πληρώνουν λιγότερα).

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ
Ο Σκρουτζ ΜακΝτακ εμφανίστηκε και στις Βρυξέλλες. Πήγε στον άλλο ανεψιό του, τον Ντόναλντ Τασκ, να του υποβάλει νέο σχέδιο για την διαχείριση του μεταναστευτικού. Σύμφωνα με τον Σκρουτζ, ο συνεργάτης του Κύρος Γρανάζης έχει επινοήσει κάτι υπερδιαστημόπλοια που όταν τα μελέτησε ο Έλον Μασκ, μας έσκασε από τη ζήλια του. Η πρόταση του Σκρουτζ: φορτώστε τους μετανάστες και πρόσφυγες στα διαστημόπλοια και αμολήστε τους στο διάστημα. Εκεί, σύμφωνα με το νέο-φιλελεύθερο αξίωμα «ο καθένας είναι υπεύθυνος για την τύχη του», αφήστε τους στην τύχη τους. Ο άλλος Ντόναλντ, ο Τραμπ, επικροτεί ενθουσιωδώς την πρόταση.

ΜΑΡΤΙΟΣ
Κάπου στο υπερπέραν ο Μέγας Δημιουργός των καρτούν, Ουώλτ Ντίσνεϋ έμαθε για τα κατορθώματα των δημιουργημάτων του και αποφάσισε να επιστρέψει στη γη. Όπως ίσως γνωρίζετε, ο Ντίσνευ δεν πέθανε ποτέ. Λίγα δευτερόλεπτα πριν επέλθει το μοιραίον, μπήκε σε μία κρυογονική κάψουλα, διασωληνώθηκε, δικτυώθηκε και περιμένει  να ανακαλυφθούν οι νέες τεχνολογίες, που θα μπορούσαν να τον θεραπεύσουν, να τον αναβαθμίσουν και ανανεώσουν, ώστε να επιστρέψει δριμύτερος. Ενόψει όμως των καταστροφών που προοιωνίζονται με την ανάληψη του πλανήτη από την δυναστεία Ντακ, διακόπτει την συντήρηση, βγαίνει από την κάψουλα και ό,τι προκύψει.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ
Την κάψουλα καπαρώνει αμέσως ο Μουγκάμπε. Οι αντίπαλοι των καρτούν συνασπίζονται. «Τώρα για πρώτη φορά καταλάβαμε», λέει ένας αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης «γιατί συμπεριφέρεται έτσι ο Τραμπ. Νομίζαμε πως είναι άνθρωπος!». Ο δημοσιογράφος που πρώτος έκανε την αποκάλυψη, ερευνώντας έφθασε σε απίθανα αποτελέσματα. Έχει δίκιο το 80% των Ελλήνων που πιστεύει ότι μας κυβερνάνε μυστικές δυνάμεις. Οι θεωρίες συνωμοσίας βγαίνουν αληθινές. Μας κυβερνάνε δισδιάστατα καρτούν! Και το κακό είναι πως η προσπάθεια του δημιουργού τους να τα σταματήσει απέτυχε. Μόλις βγήκε από την κάψουλα έπεσε θύμα του Τραμπ,  εισπνέοντας καυσαέρια της «ανύπαρκτης» κλιματικής αλλαγής.

ΜΑΪΟΣ
Οι αποκαλύψεις συνεχίζονται. Μερικές ήταν προφανείς. Μη μου πείτε ότι δεν είχατε καταλάβει πως ο Πολάκης και ο Καρανίκας ήταν καρτούν; Για τον Λεβέντη το υποψιαζόμουν από τότε που έβγαινε στην Τηλεόραση. Αλλά και στον διεθνή χώρο – υπάρχει πιο προφανές καρτούν από τον Κιμ Γιονγκ Ουν;

Κάποιος βαθυστόχαστος σχολιαστής έγραψε ότι «ως τώρα είχαμε την αφελή εικόνα ότι τα καρτούν είναι διασκεδαστικά κινούμενα σχέδια για τα παιδιά. Μερικοί παιδοψυχολόγοι είχαν προσέξει πόσο βάρβαρα και αιμοβόρα είναι και τα είχαν απαγορέψει στις τις μικρές ηλικίες. Ποιος θα τα απαγορεύσει για τους μεγάλους;»

ΙΟΥΝΙΟΣ
Σας γράφω από το διάστημα. Η ιστορία της γης τελείωσε. Μετά από μία ακόμα κοκορομαχία Τραμπ και Κιμ πάτησαν ταυτόχρονα τα κόκκινα κουμπιά. Την ώρα εκείνη έκανα ρεπορτάζ μέσα σε ένα διαστημόπλοιο, που εκτοξεύθηκε αυτόματα από το σοκ των εκρήξεων. Βλέπω κάτω τον παλιό μας πλανήτη σαν Λούνα Παρκ σε μεγάλη γιορτή. Όλο πυροτεχνήματα. Αναρωτιέμαι αν θα μείνει κανείς να διαβάσει αυτά που γράφω. Τα ανέβασα στο μπλογκ μου όσο ακόμα υπήρχε το ιντερνέτ…

Τι να ευχηθώ τώρα; «Καλή Χρονιά»;

Saturday, December 23, 2017

Κάλαντα 17, με περαστικά…








Καλήν ημέραν άρχοντες κι αν είναι ορισμός σας,
Χριστού την Θεία Γέννηση να πω στο αρχοντικό σας.  
Αρχοντικό πανέμορφο που πάνω κάτω απλώνεται…
Με το συμπάθιο, δηλαδή, ΕΝΦΙΑ τι πληρώνετε;

Κι εμείς σε ωραίο ρετιρέ ζούσαμε με ένα πάσο,
Μέχρι που μας απέλυσαν και μείναμε στον άσσο.
Κοκκίνισαν τα δάνεια και χάσαμε κάθε έρεισμα
Μας πήραν το διαμέρισμα – αλλά μας δώσαν μέρισμα!

Και τώρα την παραμονή εβγήκαμε στη γύρα
Ολόκληρη οικογένεια με τρίγωνο και λύρα
Είμαστε νεόπτωχοι αστοί, δεν ξέρουμε από φτώχια
Μοχθούμε να ξεφύγουμε της μοίρας μας τα βρόχια.

Ότι ελπίδες είχαμε εβγήκαν όλες σκάρτες…
Αν μετρητά δεν έχετε, δεχόμαστε και κάρτες.
Έστω μελομακάρονα – μήπως και κινητό;
Απ’ το διπλό τριπλό success, το χάσαμε κι αυτό!

Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλη
οι ουρανοί αγάλλονται και χαίρει η φύσις όλη.
Εν τω σπηλαίω τίκτεται στην φάτνη των αλόγων…
Καλύτερα απ’ τη Μόρια, στη γη των παραλόγων.

Δίπλα, στην Ιερουσαλήμ, χαμός στα χαμηλά,
Αλλάχ, Χριστός και Ιεχωβάς την πόλη διεκδικούν.
«Δόξα εν υψίστοις» τραγουδούν οι άγγελοι ψηλά
αλλά είναι τόσα τα μπαμ-μπουμ, που ούτε τους ακούν.

Εκ της Περσίας έρχονται οι Μάγοι με τα δώρα…
Ο Πούτιν με τον Ερντογάν  μοιράζουνε μια χώρα.
Βλήματα στέλνουμε πολλά στις Αραβίας τα μέρη.
Σμύρνα, χρυσόν και λίβανον, δεν έχει το κεμέρι.

Περ-Αστικά μας όλων μας! Με μέτρα και μνημόνια,
Λιτότητα κι αναδουλειά, πέρασαν επτά χρόνια!
Η μέση τάξη βούλιαξε, η νεολαία φεύγει
Κι όποιος τσιμπήσει μία δουλειά, τον ΕΦΚΑ αποφεύγει.

Σ’ αυτό το σπίτι που’ ρθαμε πέτρα να μη ραΐσει, 
κι  ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια καλά να ζήσει.
Μακριά από πλειστηριασμούς και ειρηνοδικεία,
κατάσχεση, κατάληψη και κάθε αδικία.

Χρόνια Πολλά!

______________________________________

(Το "Βήμα της Κυριακής κυκλοφορεί Σάββατο - άρα κι εμείς).

Sunday, December 17, 2017

Καλές γιορτές, συνάνθρωποι!


Όσο πλησιάζουν τα Χριστούγεννα – η μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης – προβληματίζομαι ξανά με αυτό το περίεργο φαινόμενο που λέγεται θρησκεία.

Για τους περισσότερους οι θρησκευτικές γιορτές είναι απλώς αφορμή για δώρα, γλέντι, καλοπέραση. (Εκτός από τους μη έχοντες – που βυθίζονται στη στέρηση και την μελαγχολία). Πόσοι άραγε εκείνες τις μέρες εμβαθύνουν στην διδασκαλία του Ιησού; Ένα κήρυγμα αγάπης, έγινε αφορμή ευωχίας και κατανάλωσης.

Υπάρχουν και χειρότερα: Ο Βούδας δεν ίδρυσε θρησκεία. Δεν ασχολήθηκε με θεούς (δεν αναφέρονται ποτέ στους λόγους του) ούτε αγίους. Το μόνο που τον ενδιέφερε ήταν να απαλύνει τον πόνο της ύπαρξης για τους ανθρώπους. Μια αγωγή, όχι μία πίστη. Συμπόνια, άσκηση, ενδοσκόπηση, έλεος.

Δυστυχώς οι οπαδοί του διαστρέβλωσαν τη διδασκαλία του και την έκαναν θρησκεία, παραβλέποντας τις διδαχές του, που δεν επέτρεπαν ούτε την απεικόνιση της μορφής του. Και τώρα οι Βουδιστές της Μιανμάρ κυνηγάνε και εξολοθρεύουν τους συμπατριώτες τους Ροχίνγκα, μόνο και μόνο επειδή δεν είναι Βουδιστές αλλά Μουσουλμάνοι. Θα τα έχετε διαβάσει: δεκάδες χιλιάδες νεκροί, πεντακόσιες χιλιάδες πρόσφυγες και ο ΟΗΕ μιλάει για γενοκτονία. Αυτά οι ειρηνιστές πιστοί του Βούδα!  

Η Μέση Ανατολή φλέγεται – και ποιος είναι ο λόγος; Για μας τους τρίτους ασήμαντος, για τους Μουσουλμάνους τεράστιος. Σουνίτες και Σιίτες σφάζονται αιώνες τώρα . Έψαξα να μάθω για τις διαφορές τους – δεν είναι καν θρησκευτικές. Πιστεύουν στον ίδιο θεό – τον Αλλάχ – έχουν τον ίδιο προφήτη – τον Μωάμεθ – ακολουθούν το ίδιο ιερό βιβλίο – το Κοράνι – και τους ίδιους ακριβώς κανόνες. Αλλά η διαδοχή του προφήτη έπρεπε κατά τους μεν να πάει σε συγγενή του, κατά τους δε – όχι.

Μήπως όμως εμείς δεν αποσχισθήκαμε από τους Καθολικούς για την διαφορά: «ομοούσιος» ή «ομοιοούσιος» – και το filioque;  Και οι Καθολικοί δεν έσφαξαν τους Διαμαρτυρόμενους τη Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου; Χριστιανοί όλοι μας, οπαδοί της Χριστιανικής Αγάπης…

Αν από κανένα συννεφάκι μας παρακολουθούν ο Βούδας, ο Μωάμεθ, ο Χριστός, δεν θα απορούν μονάχα. Θα οργίζονται και θα μας οικτίρουν. Κήρυξαν την αγάπη και την συμπόνια (ναι, και ο Μωάμεθ, μεταξύ των δικών του) και οι πιστοί των θρησκειών που ίδρυσαν, σφάζονται ακόμα και αναμεταξύ τους! 

Τουλάχιστον εκείνοι οι σοφοί Αρχαίοι Έλληνες δεν χρειάζονταν θρησκευτικές ή ιδεολογικές προφάσεις. Έκαναν πόλεμο για τον πόλεμο, την κατάκτηση, το πλιάτσικο. Δεν έλεγαν: πολεμάμε τους βαρβάρους (ή τους Σπαρτιάτες) επειδή πιστεύουν σε άλλο θεό. Δεν ήθελαν να προσηλυτίσουν – ήθελαν να κατακτήσουν. Και μπορούσαν να είναι απόλυτα κυνικοί. Όπως εμφανίζει ο Θουκυδίδης τους Αθηναίους στον διάλογό τους με τους Μηλίους.

Παράξενο πράγμα η θρησκεία. Βασική ανάγκη και παρηγοριά του ανθρώπου που τρέμει τον θάνατο, τον πόνο και την φθορά. Κι έρχεται λοιπόν τώρα η ίδια η θρησκεία και φέρνει τον θάνατο, τον πόνο και τη φθορά. Υπερασπίζεται τους φτωχούς και ντύνεται στα χρυσάφια. Κηρύττει την μελλοντική αιώνια ζωή και προσφέρει τον άμεσο θάνατο. Δοξολογεί την αγάπη και σπέρνει το μίσος…

Παράταιρες και παράτονες σκέψεις μέσα στην γιορτινή ατμόσφαιρα των ημερών. Όμως, ανάμεσα στους Αη Βασίληδες και τις γαλοπούλες, αξίζει για μια στιγμή να αναλογιστούμε τι και γιατί γιορτάζουμε…

Sunday, December 10, 2017

Ελληνική γαστριμαργία

Ηλιοβασίλεμα στον Γαλησσά
Αν με ρώταγε κανείς τι έχει αλλάξει ριζικά στην Ελλάδα τα τελευταία εξήντα χρόνια – θα του απαντούσα με μία λέξη: οι γεύσεις.

Στην δεκαετία του 50 σπούδαζα στην Γερμανία. Τα καλοκαίρια, που ερχόμουν για διακοπές, συνήθιζα να τις συνδυάζω με επισκέψεις φίλων συμφοιτητών, κυρίως Γερμανών. Ένα-δυό τους φιλοξενούσα, άλλους απλώς τους ξεναγούσα.

Βέβαια είμασταν νέοι και πεινασμένοι – άρα καταβροχθίζαμε τα πάντα. Αλλά αυτά τα πάντα δεν ήταν ούτε τόσο πολλά, ούτε τόσο ποικίλα. Ακόμα και το σουβλάκι, στην σημερινή του εκδοχή, δεν είχε διαδοθεί. Έπρεπε να το αναζητήσεις στην Ομόνοια. Από κει και πέρα: μουσακάς, παστίτσιο, λαδερά και, στα παραθαλάσσια, ψάρι.  

Στα σπίτια βασίλευε ο Τσελεμεντές και η διάδοχός του Χρύσα Παραδείση. Μία διεθνοποιημένη και στρογγυλεμένη αστική κουζίνα από την οποία είχαν αφαιρεθεί όλες οι «ακρότητες» που της έδιναν χαρακτήρα και γεύση. Και μόνο μερικές χειρόγραφες συνταγές που παραδίνονταν από μάνα σε κόρη κι από γιαγιά σε εγγονή, κρατούσαν μία κρυφή ποιότητα και παράδοση.

Η αλλαγή ξεκίνησε με την Μεταπολίτευση. Νέοι σεφ, νέα υλικά, νέες γεύσεις. Θυμάμαι το πρώτο «Βαρούλκο» που ανακάλυψε άγνωστα στους περισσότερους ψάρια όπως την πεσκανδρίτσα. Ο Λευτέρης Λαζάρου ξεκίνησε πριν από τριάντα χρόνια και έφερε το πρώτο αστέρι Μισελέν στην Ελλάδα. Τώρα έχουμε επτά – σε πέντε εστιατόρια!

Μαζί με την καινούργια κουζίνα φάνηκαν και οι πρώτοι Έλληνες γευσιγνώστες. Φιλοσοφημένοι αισθητές όπως ο «Δειπνοσοφιστής» (Χρίστος Ζουράρις), ο «Απίκιος» (Γιάννης Ευσταθιάδης), ο «Επίκουρος» (Αλβέρτος Αρούχ, που έφυγε νωρίς) δημιούργησαν το γνωστικό υπόβαθρο και έθεσαν τα κριτήρια για την αξιολόγηση της μαγειρικής τέχνης. Μαθητές τους οι πολλοί (όχι πάντα επαρκείς)  αξιολογητές γεύσεων που αφθονούν σε έντυπα, στο Διαδίκτυο (food bloggers) και τα γαστρονομικά ένθετα των εφημερίδων. Μία κορυφαία θέση ανάμεσά τους διεκδικεί τώρα κι ο νέος «Γευσιγνώστης» του "Βήματος". 

Και ήρθαν μετά οι αναρίθμητοι τηλεοπτικοί chef. (Είναι άλλωστε η φθηνότερη τηλεοπτική παραγωγή).

Αλλά το σημαντικό δεν είναι πως αποκτήσαμε πέντε ή και πενήντα καλά εστιατόρια. Το σημαντικό είναι πως δημιουργήθηκε μία αισθητική κουλτούρα γύρω στην μαγειρική τέχνη. Έτσι, σήμερα, όπου και να πας στην Ελλάδα, θα είναι εύκολο να συναντήσεις ένα ή περισσότερα στέκια που θα προβληματίζονται και θα δημιουργούν.

Τυχαίες συναντήσεις αποδεικνύονται τυχερές. Περιδιαβάζοντας φέτος το καλοκαίρι την παραλία του Γαλησσά στη Σύρο, σταθήκαμε τυχαία στο τελευταίο εστιατόριο. Κι ανακαλύψαμε ένα γαστρονομικό διαμάντι.

Χρειάστηκε να το επισκεφθούμε ξανά αρκετές φορές – γιατί δεν μπορούσαμε να εξαντλήσουμε όλο τον κατάλογο σε μία βραδιά. Δεν μας απογοήτευσε ποτέ.

(Αυτό το παράδειγμα δεν αποτελεί διαφήμιση – δεν ξέρω καν αν το εστιατόριο θα λειτουργήσει και του χρόνου – και με τον ίδιο σεφ).
Άλλωστε κάτι ανάλογο μας συνέβη πρόπερσι στην Πάρο και πριν λίγους μήνες στο Πήλιο. (Σπανιότερα μας συμβαίνει στην Αθήνα – όπου η ανάγκη επίδειξης των επώνυμων σεφ τους οδηγεί συχνά σε γαστρονομικές ακρότητες και ακροβασίες).

Το 1987 πεθαίνει η Παραδείση. Την ίδια χρονιά ανοίγει το «Βαρούλκο». Είναι γεγονός ότι η περίοδος Τσελεμεντέ, αγγουροντομάτας και ρετσίνας (που προκαλούσε στομαχικές κράμπες στους ασυνήθιστους ξένους επισκέπτες) έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.


Sunday, December 03, 2017

Απομεινάρια του πατέρα


Έφυγε από το σπίτι το 1961. Το γραφείο του: βιβλιοθήκες, συρτάρια, ντουλάπια, έμεινε όπως ήταν τότε. Μόνο το ξεσκόνιζαν κατά καιρούς. Σκοτεινό, με τις μεγάλες απειλητικές προσωπογραφίες των προγόνων στους τοίχους, ήταν το άβατο του σπιτιού.

Πέρασαν πενήντα έξη χρόνια. Έφυγαν και ήρθαν γενεές. Κάποια στιγμή αποφασίστηκε το σπίτι να αλλάξει χρήση. Έπρεπε να φύγουν τα πάντα. Άλλα μόνιμα, άλλα προσωρινά. Τα έπιπλα («δεν φτιάχνουν πια σήμερα τέτοια!») έπρεπε να εκκενωθούν για να πάνε στον λουστραδόρο.

Λόφοι χαρτιών, βουνά φακέλων, λευκώματα, ντοσιέ, βιβλία, όλα στο πάτωμα. Μία άλλη Ελλάδα αναδύθηκε από τις φωτογραφίες. Δεν ήξερα πως ο πατέρας προτιμούσε τον Χαρισιάδη – οι εικόνες του έλαμπαν, σαν να τυπώθηκαν χθες.

Ξεχασμένα είδη και γένη του λόγου. Ποιος γράφει τώρα, ποιος διαβάζει προικοσύμφωνα; Τρεις αδελφές πάντρεψε, δεκαετία του είκοσι και του τριάντα.

Φωτογραφίες με αξιωματούχους σπουδαίους στο ύφος, σήμερα εντελώς ξεχασμένους. Μερικούς τους θυμήθηκα από εγκυκλοπαίδειες και ιστορικά βιβλία.

Τελετές: γάμοι, δεξιώσεις, γιορτές, βαφτίσια ανθρώπων που πια δεν υπάρχουν. Τίποτα από όλα αυτά δεν υφίσταται σήμερα. Άραγε ισχύουν ακόμα διατάξεις από τις  «Νομολογίες» του 1924,25,26 κλπ.; Κι αυτά τα χοντρά, ασήκωτα ξένα βιβλία; Παιδί συλλάβιζα την άγνωστη σε μένα λέξη: Rationalisierung. Τώρα ξέρω: εξορθολογισμός. Άγνωστος και τότε (και τώρα) στην Ελλάδα.

Σε μία ομαδική φωτογραφία αναγνωρίζω την νεαρή Φρειδερίκη – σχεδόν έφηβη, μάλλον, ακόμα πριγκίπισσα του Ανοβέρου. Δεν ήξερα πως είχαμε επαφές με τη Αυλή. Αν κρίνω βέβαια από τους υπόλοιπους της εικόνας, μπορεί και να μην είχαμε…

Να και η παιδική μου ηλικία. Φάκελος με το όνομά μου: μέσα έλεγχοι από το δημοτικό ως το γυμνάσιο. (Λύκειο δεν υπήρχε). «Δελτίον προόδου» με άγνωστο εκδότη. Πήγαινα εγώ σε αυτό το σχολείο; Δεν θυμάμαι τίποτα. Ημερομηνία: 1941, πρώτος χρόνος της Κατοχής, πρώτη τάξη. Πολύ αργότερα, σημειώσεις με παρατηρήσεις καθηγητών. Υπογραμμισμένες στα αρνητικά σημεία. Μόνο το είκοσι αποδεκτό. (Ο τελειοθήρας).

Και μετά: Νόμοι, νόμοι, νόμοι και διατάξεις. Αναλύσεις, ερμηνείες, εγκύκλιοι και ΦΕΚ – η ζωή του τέλειου γραφειοκράτη. Συμβόλαια και υπομνήματα. Κι ανάμεσα, απροσδόκητα, μία ποιητική συλλογή. Α, ναι, θυμάμαι, έγραφε ποιήματα. Άψογα σε μέτρο και σε ρίμες. Σχολή Γρυπάρη. Έχω κρατήσει μερικά που μου είχε δώσει.

Πάντα το δίλημμα – τι κρατάω, τι πετάω; Κι αυτά που θα κρατήσω τι θα γίνουν; Σύντομα, δικά μου απομεινάρια. Κάποιος θα αναρωτιέται και για μένα: Τι κρατάω;


«Σκιάς όναρ, άνθρωπος». Ποτέ δεν έχεις πιο έντονη την αίσθηση της παροδικότητας παρά όταν ανοίγεις παλιά συρτάρια. 

Sunday, November 26, 2017

Αναρχικοί και εξουσιαστές

«Α ν α ρ χ ι σ μ ό ς: η πεποίθηση ότι είναι δυνατή και επιθυμητή η κατάργηση όλων των μορφών εξουσίας, διοίκησης και νόμων καθώς και των μηχανισμών επιβολής του νόμου. Οι αναρχικοί τείνουν προς μία κοινωνία χωρίς κράτος, στην οποία η αρμονία εξασφαλίζεται από την ελεύθερη συναίνεση μεταξύ ατόμων και ομάδων. Οραματίζονται μία κοινωνική τάξη χωρίς φυλακές, στρατούς, αστυνομίες  ή άλλες οργανωμένες δυνάμεις που να επιβάλλουν δικαιώματα ιδιοκτησίας, να συλλέγουν φόρους, κλπ.».
Κροπότκιν
Αναφέρω τον παλαιό ορισμό που έγραψε πριν πάνω από 100 χρόνια ο μέγας αναρχικός Πέτερ Κροπότκιν για την 11η έκδοση της Encyclopedia Britannica. Λίγα χρόνια πριν, ο Αμερικάνος στοχαστής Henry David Thoreau, στο δοκίμιό του «Γύρω από το καθήκον της πολιτικής ανυπακοής» (ναι, αυτός εφεύρε τον όρο) έγραφε: «…αυτή η κυβέρνηση είναι καλύτερη που λιγότερο κυβερνά [ ] ρητό …που οδηγεί σε τούτο: Αυτή η κυβέρνηση είναι καλύτερη που δεν κυβερνά καθόλου – και όταν οι άνθρωποι είναι έτοιμοι γι’ αυτό, τέτοια κυβέρνηση θα αποκτήσουν».

Αντιγράφω από ένα βιβλίο μου, με τίτλο «Εγχειρίδιον Ελευθερίας», που κυκλοφόρησε πριν σαράντα χρόνια και για καιρό διαβαζόταν πολύ στα Εξάρχεια. 

Οι αναφορές μου σε κλασικά κείμενα του αναρχισμού, γίνονται για να θυμίσω πως οι κλασικοί αναρχικοί ήταν άνθρωποι της ειρήνης και της συναίνεσης. Η διαμάχη τους με την εξουσία είχε σαν κύριο αίτημα την κατάργηση της αυθαιρεσίας και της κρατικής βίας. Αν εξαιρέσουμε μερικούς θερμοκέφαλους μηδενιστές σαν τον Νετσάγιεφ, (που ήταν περισσότερο τρομοκράτης) σπάνια οι αναρχικοί χρησιμοποιούσαν την βία για να διαδώσουν τις ιδέες τους – γνωρίζοντας πως η βία φέρνει μόνο βία και τους εμπλέκει σε ένα φαύλο κύκλο.

Οι σημερινοί άρχοντες των Εξαρχείων μπορεί να αυτό-αποκαλούνται αναρχικοί, αναρχοαυτόνομοι ή αντιεξουσιαστές – στην πραγματικότητα όμως, στον χώρο τους, φέρονται σαν εξουσιαστές. Τα οράματα του Κροπότκιν ή του Θορώ δεν επιτυγχάνονται με βόμβες Μολότοφ και ναυτικές φωτοβολίδες. Όλοι οι σοβαροί πολιτικοί στοχαστές αναζητούν και προτείνουν νέες μορφές πιο άμεσης και ανθρώπινης πολιτικής οργάνωσης, πέρα από τα ξεπερασμένα μοντέλα αυθαίρετης διακυβέρνησης. Όμως η πρόοδος σε αυτόν τον τομέα δεν θα προκύψει από βίαιες ενέργειες. Οι επαναστάσεις απέδειξαν τα ιστορικά όριά τους: όλες, μα όλες, οδήγησαν σε νέες μορφές τυραννίας. Η μόνη αποτελεσματική μέθοδος είναι η σταδιακή και συστηματική μεταρρύθμιση και μεταμόρφωση.

Έχουν απόλυτο δίκιο οι αντιεξουσιαστές να αντιτίθενται στην εξουσία – όταν αυτή χρησιμοποιεί την βία – ακόμα και την λεγόμενη «νόμιμη», η οποία συχνά εφαρμόζεται με τρόπο που την καθιστά παράνομη. Χάνουν όμως το δίκιο τους όταν κι αυτοί χρησιμοποιούν βία, είτε εναντίον αψύχων (τι τους φταίνε οι κάδοι, τα αυτοκίνητα και οι βιτρίνες;) είτε, πολύ χειρότερα, εναντίον εμψύχων. Ο άνθρωπος που τραυμάτισε την δικηγόρο (τους υπερασπιζόταν!) δεν έχει δικαίωμα να αυτό-αποκαλείται αντιεξουσιαστής. Η τυφλή εκτόξευση ενός τέτοιου όπλου μέσα σε πλήθος, είναι εξουσιαστική βία της πιο απάνθρωπης μορφής.

Ο κόσμος δεν θα βελτιωθεί με τις Μολότοφ και τις φωτοβολίδες. Θα βελτιωθεί με την συστηματική προσπάθεια για την εξανθρώπιση του πολιτικού συστήματος. Εκεί χρειάζεται η βοήθεια των αναρχικών. Το πιο ανθρώπινο κράτος – όταν προκύψει – θα οφείλει πολλά στις ιδέες τους.

_________________
και στο "Βήμα" της Κυριακής

Sunday, November 19, 2017

Αριστερά το Σαράι…


Ο Μεγάλος Βεζίρης υποκλίθηκε βαθειά και περίμενε να του απευθύνει το λόγο ο Σουλτάνος.

- Τι νέα, Βεζίρη, από το παζάρι;
- Δύσκολα τα πράγματα, πολυχρονεμένε μου!
- Ο λαός δεν με δοξολογεί πια;
- Ο λαός πεινάει. Φτώχια, μεγάλη φτώχια!
- Δηλαδή τι κάνουν; Διαμαρτύρονται; Φωνάζουν; 
- Μπα, δεν έχουν πια δυνάμεις…
- Σπάνε μάρμαρα; Βάζουν φωτιές;
- Αυτά τα κάναμε εμείς, στους καλούς καιρούς. Τούτοι είναι απελπισμένοι.
- Και πώς φαίνεται η απελπισία τους;
- Με τον χειρότερο τρόπο!
- Δηλαδή – τι κάνουν; Τρώνε χώμα;
- Χειρότερα. Ψηφίζουν ΠΑΣΟΚ, πολυχρονεμένε μου!
- ΠΑΣΟΚ; Δεν είναι δυνατόν!
- Μάλιστα – ΠΑΣΟΚ!
- Μα κι εμείς ΠΑΣΟΚ είμαστε. (Λίγο τραβεστί…)
- Όχι, ξέθαψαν το παλιό ΠΑΣΟΚ και το ψηφίζουν. Διακόσιες δέκα χιλιάδες!
- Τι λες, μπρε; Διακόσιες δέκα;
- Σηκώθηκαν από τα κρεβάτια όλοι οι συνταξιούχοι και ψήφισαν την συνταξιούχο! 
- Α, είναι πολύ σοβαρά αυτά που μου λες. Κινδυνεύουμε από το φάντασμα του παλιού εαυτού μας. Βάι – βάι – βάι, έφτασαν μέχρις εκεί!
- Έφτασαν Σουλτάνε μου…
- Πρέπει να αντιδράσουμε! Έτσι που πάμε, θα το χάσουμε το ντοβλέτι.
- Πρέπει, οπωσδήποτε, πολυχρονεμένε μου.
- Να φωνάξεις τους θησαυροφύλακες. Τον Τσακ πασά και τον Χούλια Μπέη. Να ετοιμάσουν εκατοντάδες χιλιάδες πουγκιά με χρυσές λίρες. Θα τα μοιράσουμε στους φτωχούς. Όπου περνάω, λίρες θα βρέχει!
- Μα πού θα τις βρούνε, πολυχρονεμένε μου;
- Θα βάλουμε κι άλλους φόρους!
- Μα δεν έχουν να πληρώσουν τους παλιούς. Και χρωστάμε σε όλο τον κόσμο.
- Αυτοί που μας προμηθεύουν, να πάψουν να ζητάνε λεφτά. Είναι τιμή μεγάλη να πουλάνε στην Υψηλή Πύλη. Όχι και να τους πληρώνουμε από πάνω!
- Ότι προστάξεις πολυχρονεμένε μου. Αλλά πόσο θα αντέξουν;
- Όσο άντεξε και ο γάιδαρος του Ναστραντίν Χότζα. Εμείς να είμαστε καλά! (Άκου, λέει, ψήφισαν ΠΑΣΟΚ!) Άντε, τρέχα τώρα. Τα πουγκιά!

- Τρέχω! Μα θα προκάνουν;
- Γιατί να μην προκάνουν;
- Πρέπει να τα γεμίζουν ένα-ένα, λόγω κάπιταλ κοντρόλ!  

Sunday, November 12, 2017

Οι νέοι διάλογοι


Πέντε νέοι, αραχτοί σε καφετέρια. Τι κάνουν; Κοιτάζουν τα κινητά τους. Ο καθένας το δικό του. Δεν μιλάν, δεν συζητάνε, είναι απορροφημένοι από τις μικρές οθόνες τους.

Μη βιαστείτε να πείτε: «να που καταντήσαμε! Πάει ο διάλογος, πάνε οι απόψεις!»  Ο διάλογος συνεχίζεται, αλλιώς.

Άλλωστε έχετε ακούσει τις (προ κινητού) συνηθισμένες συζητήσεις σε τέτοιες παρέες;
-         Τι λε ρε μαλάκα! – Σιγά μην έβαζε γκολ ρε μ… - Ποιος, ο χασογκόλης;

Τώρα οι πέντε νέοι κάνουν κάτι οπωσδήποτε πιο δημιουργικό: Ο ένας μελετάει τους χάρτες και τον καιρό, για την αυριανή του έξοδο. Ο άλλος διαβάζει και γράφει σχόλια στο Facebook. Ο τρίτος ψάχνει μία τζαζ μπάντα στο YouTube. Ο τέταρτος ξεχωρίζει καρέ-καρέ τις φάσεις του χθεσινού πέναλτι και τις δείχνει στον πέμπτο που το αμφισβητεί. Ο οποίος πέμπτος στέλνει ένα μήνυμα στο κορίτσι του.

Γράφουν. Διαβάζουν. Φωτογραφίζουν. Πλέουν στον ωκεανό του Ιντερνέτ. Κάθε φορά που βρίσκουν κάτι ενδιαφέρον το περνάνε στον διπλανό τους. Επικοινωνούν με το σύμπαν («ο Κόσμος ΙΙΙ» του Καρλ Πόπερ, που περιέχει όλα τα δημιουργήματα – αλλά και όλα τα εξαμβλώματα – της ανθρώπινης νόησης) και, μέσα από το σύμπαν, μεταξύ τους.

Σιγά τον παλιό …Πλατωνικό τους διάλογο, που χάθηκε λόγω κινητού!

Μια και θυμήθηκα τον Πλάτωνα. Ας υποθέσουμε (επιστημονική φαντασία) πως τον ανασταίναμε και τον φέρναμε στον σημερινό κόσμο. Τι θα του έκανε μεγαλύτερη εντύπωση;

Οι φιλοσοφικές μας επιδόσεις; Αμφιβάλλω. Οι δικές του παραμένουν καλύτερες. Η ομορφιά της Αθήνας; Μπα – στην εποχή του μάλλον ήταν πιο όμορφη (και χωρίς γκράφιτι). Οπότε, τι;

Μα, το έξυπνο κινητό! Θα έμενε άναυδος μπροστά σε μία συσκευή που περιέχει όλες τις γνώσεις, τις τέχνες τις θεωρίες (ακόμα και τους «Διαλόγους» του) και χωράει στην τσέπη μας. Που φωτογραφίζει και βιντεοσκοπεί, κάνει υπολογισμούς, προβλέπει τον καιρό και μεταφράζει σε όλες τις γλώσσες. Α – ναι και σε φέρνει σε επικοινωνία, ακόμα και οπτική, με οποιονδήποτε άνθρωπο σε οποιοδήποτε μέρος της γης!

Φοβάμαι πως όταν θα γύριζε πίσω, στα Ηλύσια Πεδία και τα έλεγε, θα τον έκλειναν σε ουράνιο φρενοκομείο.

Εδώ και χρόνια ισχυρίζομαι πως η μεγαλύτερη πνευματική δημιουργία της εποχής μας είναι η τεχνολογία. Και επιμένω στη λέξη πνευματική. Δεν πρόκειται (όπως ισχυρίζονται οι σοφολογιότατοι) για βίδες και μπουλόνια. Προϋποθέτει βαθιά γνώση σε πολλούς επιστημονικούς αλλά και καλλιτεχνικούς τομείς, φαντασία, ευρηματικότητα, επινοητικότητα και αισθητική. Έργα άλλης τέχνης. Εκεί συντελείται το νέο.

Δυστυχώς στη χώρα μας την τεχνολογία την χρησιμοποιούμε, αλλά δεν την εμπιστευόμαστε, ούτε την αξιοποιούμε. Το ψηφιακό κράτος, που κάνει τα πάντα με ένα κλικ, το έφτιαξαν άλλες χώρες – όχι εμείς. Και ένιωσα μεγάλη απογοήτευση όταν έμαθα πως οι περισσότεροι υποψήφιοι για την ηγεσία του Νέου Κέντρου, απέρριψαν την «εξ αποστάσεως ψηφιακή ψηφοφορία».

Άνθρωποι που θέλουν να εκσυγχρονίσουν και να ανανεώσουν την Ελλάδα, προτιμούν τα (σταυρωμένα) ψηφοδέλτια. Δηλαδή, τον αραμπά…

Sunday, November 05, 2017

Αποκολοκύνθωσις

Κλαύδιος

Όταν το 54 μ.Χ. πέθανε ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κλαύδιος, η Σύγκλητος αποφάσισε να κηρυχθεί «Divus», δηλαδή Θεός, όπως πριν από αυτόν είχε γίνει για τον Αύγουστο και άλλους.  

Η απόφαση τηρήθηκε, ο Κλαύδιος απέκτησε δικό του ναό (βρέθηκε σε ανασκαφές) και ιερείς. 

Όμως η «θεοποίησή» υπήρξε η αφορμή να γράψει ο δραματουργός και στωικός φιλόσοφος Λούκιος Ανναίος Σενέκας (4π. Χ.- 65 μ.Χ.)  μία δηλητηριώδη σάτιρα που έμεινε στην ιστορία περισσότερο κι από τον Κλαύδιο. Την ονόμασε με την ελληνική λέξη «Αποκολοκύνθωσις» (στα λατινικά “Apocolocyntosis”) αντί για «Αποθέωσις». Που σημαίνει ότι ο δυστυχής Κλαύδιος, αντί για θεός έγινε …κολοκύθα.

Δεν ήταν τόσο κακός αυτοκράτορας ο Κλαύδιος. Κατάφερε (ενώ είχε σειρά) κρυμμένος στο παρασκήνιο να περιμένει την άνοδο και πτώση τεσσάρων αυτοκρατόρων (τελευταίος ο ανιψιός του Καλιγούλας) για να ανέβει στον θρόνο στα πενήντα του και να επιβιώσει εκεί σχεδόν δεκατέσσερα χρόνια.  (Ρεκόρ!). Ούτε αυτός πήγε από φυσικό θάνατο. Τον «έφαγε» άλλος συγγενής του, ο Νέρων, που τον τάισε δηλητηριώδη μανιτάρια.

Όμως ο φοβερός Σενέκας (δάσκαλος αρχικά αλλά και θύμα
Σενέκας
αργότερα του Νέρωνα) τον είχε βάλει στο μάτι. 

Ήταν και κομμάτι γελοίος ο Κλαύδιος: τραυλός και κουτσός. Και λόγιος. Τον δικαίωσαν, δύο χιλιετίες μετά, τα υπέροχα μυθιστορήματα του Robert Graves: «I, Claudius» και «Claudius the God» (μεταφράστηκαν και Ελληνικά) και η ομώνυμη πολυβραβευμένη σειρά του BBC, που βασίστηκε σε αυτά – με πρωταγωνιστή τον Derek Jacobi.

Τώρα θα μου πείτε: πού θυμήθηκα τον Κλαύδιο και την «Αποκολοκύνθωση»; Μα την θυμάμαι κάθε φορά που βλέπω να τιμούν υπερβολικά και να αποθεώνουν κάποιον θνητό, είτε το αξίζει είτε όχι.

Με την ευκαιρία, την ξαναδιάβασα. Και στάθηκα στην δίκη του Κλαύδιου που έγινε στον κάτω κόσμο (οι δικαστές οι ίδιοι της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας – Ραδάμανθυς, Μίνως, Αιακός και οι τρεις Μοίρες: Κλωθώ, Λάχεσις, Άτροπος). Ο Αιακός καταδίκασε τον Κλαύδιο να ρίχνει αιωνίως τα ζάρια μέσα σε ένα κουτί χωρίς πάτο: alea ludere pertuso fritillo. Παρωδία του Σίσυφου – αλλά και τιμωρία του Κλαύδιου, που του άρεσε ο τζόγος και ιδιαίτερα το μπαρμπούτι.

Προσοχή λοιπόν στις μεγάλες τιμές και τις αποθεώσεις – διότι πολύ εύκολα μετατρέπονται σε αποκολοκυνθώσεις… 


Υ. Γ. Την Τρίτη 7 Νοεμβρίου το βράδυ (ώρα 9) θα συζητήσω περί πάντων με τον Γιάννη Μπασκόζο και το Μάκη Προβατά στο καφέ του Public (Πλ. Συντάγματος).


Saturday, October 28, 2017

Περί υγείας και ασθενείας

Ίδιος λέμε πως είναι ο κόσμος, αλλά αλλιώς τον βλέπει ο καθένας. Ιδιαίτερα αν βρίσκεται σε κάποια ιδιαίτερη κατάσταση. Δεν αναφέρομαι σε εξωτερικά γεγονότα αλλά σε εσωτερικές διαθέσεις. Αλλιώς βλέπει το ίδιο σκηνικό μπροστά του ο πεινασμένος κι αλλιώς ο χορτάτος, αλλιώς ο νέος κι αλλιώς ο γέρος. Άλλα προσέχει ο σοφός κι άλλα ο αμόρφωτος. 

Και, κυρίως, άλλα βλέπει ο άρρωστος. 

Οι εφημερίδες δεν γράφουν για ασθένειες παρά μόνο όταν γίνουν επιδημίες που αποτελούν είδηση. Εμφανίζονται σοφοί καθηγητές που δίνουν πληροφορίες και συμβουλές. Ο λαός πρέπει να ενημερωθεί. 

Κάποτε έγραψε ο Σεφέρης: «Συλλογίστηκε κανένας τι υποφέρει ένας ευαίσθητος φαρμακοποιός που διανυκτερεύει;»

Και τι τραβάει (γράφω εγώ) ένας ελκοπαθής πολιτικός συντάκτης, που προσπαθεί να βγάλει νόημα από τις ανακοινώσεις και τα non paper του Μαξίμου;

Ο υπερτασικός μετράει την πραγματικότητα με την πίεσή του, ο αλλεργικός με τις αντιδράσεις του, ο καρκινοπαθής με τις χημειοθεραπείες του κι ο διαβητικός με την πίκρα του.

Πόσο διαφορετικά θα ερμηνεύσει ένας ιστορικός τις προοπτικές που ξετυλίγονται μπροστά του, αν πάσχει από έστω ήπια κατάθλιψη;

Αλλά εδώ έρχονται οι ψυχίατροι και λένε πως οι δημιουργικοί άνθρωποι (μουσικοσυνθέτες, ποιητές, ζωγράφοι, σκηνοθέτες) είναι συνήθως διπολικοί (αυτοί που παλιά τους λέγαμε: μανιοκαταθλιπτικοί).

Και ο Απόστολος Δοξιάδης έχει γράψει ένα βιβλίο με τίτλο «Από την Παράνοια στους Αλγόριθμους» όπου εξετάζει την στενή σχέση της μαθηματικής ιδιοφυίας με την ψυχική νόσο – μέσα από τις βιογραφίες των διασημότερων μαθηματικών της εποχής μας.

Πόσες ασθένειες δημιουργούν τον κόσμο μας…

Παίρνουμε πάντα σαν κριτήριο έναν άνθρωπο υγιή – στο σώμα και στο νου. Αλλά πόσοι είναι οι πραγματικά υγιείς;

Δεν θα έφτανα στην υπερβολή του Κίρκεγκωρ: «Η ζωή είναι μία ασθένεια προς θάνατον».

Αλλά «ο υγιής» είναι μία αφαίρεση: ακόμα και οι υγιείς δεν είναι ίδιοι μεταξύ τους. Υπάρχει και εκείνος ο ύπουλος «υποκειμενικός παράγων».

Κάποτε μου έγραψε ένας αναγνώστης: «Μα αυτή είναι η υποκειμενική σας άποψη!»

Και του απάντησα: «Γνωρίζετε εσείς μία – έστω μόνο μία – άποψη  που να μην είναι υποκειμενική;»

Αυτή θα ήταν η άποψη του Θεού – περί του ονόματος και της υπάρξεως του οποίου ερίζουν πολλοί.
σκίτσο του W. Busch

Αυτό το κείμενο το έγραψε ένας σχολιαστής που υποφέρει από άθλιο κρυολόγημα, (γελοία αλλά άκρως ενοχλητική νόσος). Έπρεπε να το παραδώσει εγκαίρως. Δεν μπόρεσε να επινοήσει κάτι πιο ευχάριστο.

Και ταυτόχρονα αισθάνθηκε την ανάγκη, σε μία υγιή εφημερίδα, να ακουστεί και η φωνή ενός (ελαφρώς) ασθενούς.
_________________________

...και πάντα στο Βήμα της Κυριακής

Sunday, October 22, 2017

Σώστε την Ελλάδα!

          -  Ο Νίκος Δήμου;
       -  Μάλιστα, εγώ!
       - Τυχεροί είμαστε!

Το νέο ζευγάρι, που με συνάντησε τυχαία, φαινόταν πολύ ικανοποιημένο από την σύμπτωση. Ο άνδρας κοντοστάθηκε, με κοίταξε με σοβαρότητα και είπε:

- Πρέπει κάτι να κάνετε. Πρέπει να σώσετε την Ελλάδα!

Κρατήθηκα να μην γελάσω. Ψέλλισα αμήχανα: - Εγώ; 

- Όλοι εσείς, οι διανοούμενοι, οι σοφοί, οι συγγραφείς – εσείς που ξέρετε περισσότερα και ο λαός σας ακούει!

Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που δέχομαι μία τέτοια παραίνεση. Αλλά κάθε φορά απορώ με την αφέλεια και την ανεδαφικότητά της. Είπα στα νέα παιδιά ένα απόσπασμα στίχου του Ελύτη: «Εγώ φεύγω. Εσείς να δούμε τώρα» και …έφυγα.

Ω, ναι, τους καταλαβαίνω απόλυτα. Ασφυκτιούν όπως όλοι, περισσότερο ακόμα γιατί είναι τόσο νέοι, και αναζητούν απελπισμένα σωσίβιο σωτηρίας. Νομίζουν ότι εμείς που γράφουμε «ξέρουμε περισσότερα». Λάθος πρώτο. Και ότι «ο λαός μας ακούει». Λάθος δεύτερο και πολύ χειρότερο.

Ούτε ξέρουμε πολλά παραπάνω, αλλά ούτε μας ακούνε. Καθόλου.

Από κοντά έρχονται και οι άλλοι, οι επικριτές και φωνάζουν: «Πού είναι οι διανοούμενοι, οι γραφιάδες, οι φιλόσοφοι; Γιατί σωπαίνουν – τώρα που τους χρειαζόμαστε!»

Αμ δεν σωπαίνουν! Μιλάνε, φωνάζουν, διαμαρτύρονται, «εις ώτα μη ακουόντων». Έχουν γραφτεί αρκετά σοβαρά πράγματα για την Κρίση, τις αιτίες και τα αδιέξοδά της – αλλά χάνονται και πνίγονται μέσα στην παραταξιακή βαβούρα και αντιπαράθεση. Κι όσα επιπλεύσουν, επειδή δεν είναι εκείνα που θα ήθελαν να ακούσουν οι περισσότεροι, παραγράφονται και εξαερώνονται. 

Όχι, αγαπητοί φίλοι, δεν μπορούμε εύκολα να απαλείψουμε τις αιτίες των προβλημάτων μας. Γιατί οι κύριες αιτίες είμαστε εμείς. Και για να αλλάξουμε εμείς, χρειάζονται  δεκαετίες και πολλές μικρές και μεγάλες επαναστάσεις. Όχι μεταρρυθμίσεις – επαναστάσεις. 

Για να έρθουν νέες γενιές πρέπει να αλλάξουν όχι μόνο τα προγράμματα αλλά και οι δάσκαλοι. Πόσα χρόνια θα πάρει αυτό; (Χωρίς να υπολογίσουμε τις οπισθοδρομήσεις). 

Θυμήθηκα τον Καζαντζάκη: «…Να λες: εγώ μονάχος μου θα σώσω τον κόσμο».

Ηρωικό βέβαια – αλλά: «μονάχος μου»; Συμπτωματικά, ένας μόνο το κατάφερε αυτό, ο Ρώσος επιστήμονας Στανισλάβ Πετρόφ που στις 26 Σεπτεμβρίου 1983, μισή ώρα μετά τα μεσάνυχτα, αγνόησε τις οθόνες που έδειχναν μαζική πυρηνική επίθεση των Αμερικανών και δεν πάτησε το κουμπί του ολέθρου. Αυτός, μόνος, έσωσε τον πλανήτη.

Αλλά εμείς, για να αλλάξουμε, θα χρειαστεί να βοηθήσουν πολλοί. Να μάθουμε να συνυπάρχουμε, να συνεργαζόμαστε, γιατί όπως 
είπε ο άλλος μεγάλος:

…για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή.

Πολλή από πολλούς. Τώρα είμαστε χωμένοι στην αγανάκτηση, τη διχόνοια και την διεκδίκηση. «Πρέπει να αγαπήσουμε ο ένας τον άλλο – ή να πεθάνουμε». (Ένας τρίτος ποιητής, ο W. H.  Auden).